Fotoğraf: Die My Love (@mubiturkiye)
Kadınlar Günü’nü gerçekten kutlayabilir miyiz, yoksa önce hatırlamamız gereken şeyler mi var? 8 Mart tarihsel olarak hiçbir zaman bir “kutlama” günü olmadı. Daha çok mücadelelerin, hak taleplerinin ve kolektif bir hafızanın ürünüydü. Henüz yapılacaklar listemizde eşitlik konusunun üzerini çizmeye yakın bile değilken; Türkiye’de artan kadın cinayetleri, şiddet davalarındaki cezasızlık tartışmaları ve kamusal alanda kaçınılmaz hale gelen güvensizlik hissi, günümüzün atmosferini belirleyen gerçeklikleri oluşturuyor. Bu yüzden “kutlu olsun” dileklerinin yanında kadınların giderek daha sık tecrübe ettiği bir duygu var: Öfke.
Sosyal medyada dolaşıma giren “gidik kız” ifadesi bu öfkeli ruh halinin güçlü bir sembolü. Aslında kelimenin kendisi popüler kültürdeki ironik bir çeviriden türemiş olsa da, zamanla başka bir anlam kazandı. Bugün gidik kız dendiğinde akla gelen; sürekli makul olması beklenen kadın mitinin dışına çıkan, duygularını kontrol etmekten kaçınan, bazen fazla, bazen de rahatsız edici görülen ama artık sakin kalmayan biri.
Kadın öfkesi nedir?
Son yıllarda gidik kız ifadesinin kültürel tartışmalarda sıkça duyulan yakın arkadaşı ise “female rage”, yani kadın öfkesi. Bu öfke bireysel bir kızgınlık halinden çok; yaşanan eşitsizliklerin, baskıların, beden üzerindeki denetimin, görünmez emeğin, birikmiş bir tepkisi. Bu yüzden feminist teori içinde kadın öfkesi, patriyarkal düzende deneyimlenen eşitsizliklerin ve baskıların politik bir ifadesi olarak yorumlanıyor.
Kadın öfkesi, yıllar boyunca irrasyonel bir durum olarak tanımlandı. Modern psikiyatrinin erken dönemlerinde kadınların duygusal patlamalarını açıklamak için kullanılan “histeri” teşhisi bu bakışın en bilinen örneklerinden biri. Yani öfke, kadınların deneyimlediği bir duygu olmaktan çok, düzeltilmesi gereken bir problem gibi ele alındı. Birçok kadın öfkesini doğrudan dile getirmek yerine bastırmayı öğrendi. Yani kadın öfkesinin yıllarca saklanmış olmasının ve yeni bir fenomen olarak algılanmasının sebebi toplumsal olarak öğretilmiş bir duygusal disiplinin sonucu.
Popüler kültürde “Gidik kız” fenomeni
“Gidik kız” kavramı bu disiplinin kırıldığı noktaya işaret ediyor. Kusursuz, ölçülü ve her zaman sakin olması beklenen kadın figürünün dışına çıkan bir karakter. Bu figür bazen kaotik, bazen sert, bazen de rahatsız edici. Ama tam da bu yüzden birçok kadın için çok tanıdık. Gidik kız figürünün popülerleşmesi aynı zamanda kadınların kültürde nasıl temsil edildiğiyle de ilgili. Kadın karakterler uzun yıllar boyunca ya mağdur ya da kusursuz figürler olarak anlatıldı. Öfkeli kadın ise çoğu zaman hikayenin tehlikeli karakteri oldu.
Şimdilerde bu karakterlerin bir diğer ismi “kusurlu kadın başroller”. Örneğin Sex and the City’nin ikonik karakteri Carrie Bradshaw, ilişkilerindeki hataları ve bencil kararları nedeniyle yıllar sonra bile yoğun bir nefretle anılabiliyor. Oysa Carrie hiçbir zaman kusursuz bir rol model olarak yazılmamıştı; dağınık, kararsız ve zaman zaman hatalıydı. Tam da bu yüzden insandı. Buna rağmen kadın karakterlerin hata yapması hala erkek karakterlere kıyasla daha az tolere ediliyor. Erkeklerin kusurları hikayeyi derinleştirirken, kadınların kusurları karakterin meşruiyetini zedeliyor.
“Gidik kız” figürü tam da bu çifte standarda itiraz ediyor. Kadınların yalnızca mağdur ya da kusursuz olmak zorunda olmadığını hatırlatıyor. Hata yapabilen, öfkelenebilen, çelişkili davranabilen ve tüm bunlara rağmen kendilerini törpülemeyi reddeden karakterlerden söz ediyoruz. Sevilip sevilmemeyi umursamadıkları için değil; sevilme kaygılarının elinden tutup benliklerini eksiltmeden var olmayı tercih edebildikleri için.
Bu değişimin güncel örneklerinden biri Die My Love. Yönetmen Lynne Ramsay’in filmi klasik bir hikaye anlatısından çok bir ruh halini takip ediyor. Filmde Jennifer Lawrence’ın canlandırdığı Grace karakteri, doğumdan sonra giderek yalnızlaşan ve zihinsel olarak dağılmaya başlayan bir kadını izleyiciye yaklaştırıyor. Grace’in yaşadığı şey yalnızca bireysel bir kriz gibi görünse de film anneliğin romantize edilen anlatısının arkasındaki gerçekliği kurcalıyor. Yeni doğum yapmış bir kadının yaşayabileceği izolasyon, sağlık bozukluğu ve kimlik kaybı film boyunca giderek yoğunlaşan bir gerilime dönüşüyor.
Popüler kültürdeki örnekler bir yana; kadın öfkesini açıklamak için teorilere, kavramlara ya da analizlere ihtiyaç kalmadı. Türkiye’de yalnızca Şubat ayında 34 kadın yaşamdan koparıldı. Bu kadınların 23’ü bir erkek tarafından öldürüldü, 11 ölüm ise şüpheli olarak kayıtlara geçti. Böyle bir gerçekliğin gölgesinde, “yaşayan” her kadın bir şekilde öfkeli. Çünkü artık sakin kalamıyoruz.
İlginizi çekebilir >>>>> NYC first lady’si Rama Duwaji: Gen Z’nin yeni favori politik figürü
